Bài 9 – Tự thanh tịnh Tâm Ý

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

Chương trình tìm hiểu Phật pháp Tuệ Đăng, phát thanh mỗi tuần một lần, với mục tiêu quảng bá những lời dạy cốt tủy của đức Phật, xin trân trọng kính chào toàn thể quý thính giả.

Thưa quý thính giả,

Trong những kỳ phát thanh trước, chúng tôi đã trình bày với quý vị bài kệ tóm tắt con đường tu hành của người Phật tử, như sau:

“Không làm những điều ác

Siêng làm những việc lành

Tự thanh tịnh tâm ý

Lời chư Phật dạy rành”

“Không làm những điều ác” và “Siêng làm những việc lành” là phần đạo đức thế gian, không riêng đạo Phật, mà hầu hết các tôn giáo và các nền giáo dục trên khắp thế giới đều dạy. Duy câu “Tự thanh tịnh tâm ý” thì mới chính là đặc điểm riêng biệt của đạo Phật. Bởi vì, nội dung của “tự thanh tịnh tâm ý” có nghĩa là chấm dứt tất cả những lôi cuốn của Tham, Sân và Si, vốn là nguyên nhân của tất cả mọi nỗi thống khổ trên đời.

Kinh Phật nói: “Tâm được tịnh rồi tội liền tiêu”, câu đó có nghĩa là khi tâm đã tịnh là đã bạch hóa được nghiệp chướng tích lũy từ vô lượng kiếp. Tội là những nghiệp ác. Tâm đã tịnh rồi thì cũng có nghĩa là tất cả nghiệp thiện và ác đều đã tiêu dung, không còn nghiệp nhân để tái sinh, là chấm dứt được dòng sinh tử, ra khỏi vòng luân hồi. Tóm lại, là hoàn tất được bước thứ tư trong bốn Chân Lý Thâm Diệu, là Diệt Khổ.

— Vậy thì, làm thế nào để có  thể  “tự thanh tịnh tâm ý?

Đây là một câu hỏi rất hay mà một vị thính giả đã gửi về cho chúng tôi. Bức thư có đoạn như sau:

– “Tôi thường nghe nói rằng đạo nào cũng như nhau, cũng dạy ăn hiền ở lành. Nay nghe quý vị phân tích rõ ràng chỗ đặc biệt quan trọng của đạo Phật là “tự thanh tịnh tâm ý”. Vậy chúng tôi muốn quý vị chỉ cho chúng tôi cách làm thế nào để có thể tham dự vào phần “tự thanh tịnh tâm ý” của nhà Phật. Hiện nay chúng tôi còn gia đình đùm đề, công việc ngập đầu, vậy có cách nào để tu từ từ, chứ chẳng lẽ bỏ hết tất cả để lên núi tu luôn được sao?”

Trước hết, chương trình tìm hiểu Phật pháp Tuệ Đăng chúng tôi xin cảm tạ vị thính giả đã gửi về câu hỏi rất thiết thực này. Điều đó chứng tỏ là quý vị quan tâm tới nội dung những lời Phật dạy và bản thân quý vị cũng thiết tha muốn thực tập theo những lời dạy đó.

Kính thưa quý vị,

Nội dung câu “Tự thanh tịnh tâm ý” đã nói lên rất rõ là muốn tiến bước trên con đường giác ngộ của nhà Phật thì phải “tự mình thanh lọc tâm mình”. Tâm ý thì luôn luôn trôi chảy, nhảy nhót, cho nên nhà Phật mới gọí tâm chúng sinh là “tâm viên ý mã”, nghĩa là “tâm như vượn, ý như ngựa”, ngày đêm bị vướng mắc với đủ mọi loại chuyện vui buồn, không hề có lúc nào ngưng, không có một phút giải thoát.

Vì thế, đức Phật và chư Tổ mới nghĩ ra những pháp môn phương tiện để chúng sinh có thể thực tập từ từ  ngay tại nhà, ngay trong đời sống bận rộn, thí dụ pháp môn mỗi tháng tu một ngày gieo duyên như Thọ Bát Quan Trai Giới. Giới tử sống một ngày trong chùa, giữ giới thanh tịnh y như các vị tăng ni. Do tin sâu nhân quả, Phật tử tin rằng có nhân tu hành một ngày thì trong tương lai, nhân đó sẽ trổ ra thiện quả có thể tu tới giác ngộ, giải thoát.

Ngoài ra, tại các chùa, thiền viện, tự viện, tịnh thất, quý vị tu sĩ Phật giáo thường tổ chức các khóa thiền, các khóa niệm Phật gọi là thiền thất, Phật thất vào dịp cuối tuần, hoặc mùa hè, hoặc ngày nghỉ lễ. Mục đích là để có những khoảng thời gian cho tâm được giảm bớt căng thẳng và tạo thói quen thiền tập, tịnh tâm, xả bỏ những tạp niệm. Cũng như cơ thể cần tắm rửa hằng ngày, tâm cũng cần những giây phút trống vắng để thanh tịnh hóa.

Sau một thời gian tham dự những khóa thiền thất, niệm Phật thất, hành giả đã quen với những giây phút quán chiếu nội tâm, thường có khuynh hướng muốn thiết lập một góc để tọa thiền tại nhà, mỗi ngày tới ngồi chừng 10 phút, dần dần tăng lên nửa giờ, hoặc hơn nữa. Thời gian ngồi là hai phần ba, sau đó đứng lên đi thiền hành. Như thế, thân và tâm đã có thể hòa nhập trong bầu không khí an lạc, giải thoát khỏi những suy tư trói buộc, ít nhất là một khoảng thời gian ngắn mỗi ngày, là những bước đầu.

Để có thể tịnh tâm bất cứ lúc nào, tại bất cứ đâu, thì có pháp môn Niệm Phật, thường gọi là pháp môn Tịnh Độ. Pháp môn này có nhiều cách tu, một trong những cách đó là dùng câu Phật hiệu để hóa giải tạp niệm. Nhà Phật gọi là “Niệm Phật thì không niệm chúng sinh”. Niệm chúng sinh là những suy nghĩ miên man trói buộc tâm tư vào dòng đời. Dù trong chốn ồn ào náo nhiệt, hành giả có câu Phật hiệu để âm thầm niệm lên trong tâm, là được giải thoát ngay ra khỏi những ưu phiền của thế gian.

Nhà Phật có rất nhiều pháp môn phương tiện phù hợp với căn cơ của chúng sinh. Điều chúng ta cần phải làm là tìm coi pháp môn  nào phù hợp với bản thân để có thể thực tập được, có thể thanh tịnh hóa tâm ngay bây giờ, thì bắt đầu ngay, dù mỗi ngày chỉ mới tập được một thời gian ngắn. Mọi việc dù lớn lao tới đâu cũng đều có những bước khởi đầu nho nhỏ, rồi dần dà mới phát triển, miễn là mỗi ngày đểu có tiến thêm.

Đạo Phật là phương pháp luyện tâm để chấm dứt khổ, là pháp thực hành. Nếu chỉ dùng sự hiểu biết đạo Phật để nói lý thuyết suông thì hoàn toàn vô ích, đã không được hưởng phần tinh túy từ những lời dạy của đức Phật, còn tăng trưởng lòng kiêu ngạo về sự hiểu biết vô dụng của mình.

Thưa quý thính giả,

Để có thêm khái niệm về “thanh tịnh hóa tâm”, chúng tôi xin giới thiệu với quý vị thiền sư Satya Narayan Goenka, một người đã tận tụy gần suốt cuộc đời vì công cuộc thanh tịnh hóa tâm chúng sinh, bằng cách phổ biến và giảng dạy pháp môn thiền Vipassana, tức là Minh Sát, một pháp thiền Nguyên Thủy rất phổ biến tại các quốc gia theo truyền thống Phật giáo Nam Tông.

Thiền sư Goenka sinh trưởng tại Miến Điện, song thân là người Ấn Độ. Gia đình ông theo Ấn Độ giáo. Ông là một kỹ nghệ gia, hội trưởng hội thân hữu Miến Ấn.

Do bị bệnh nhức đầu kinh niên, dù đã chạy chữa nhiều nơi mà bệnh không giảm, ông tham dự khóa thiền Vipassana do thiền sư U Ba Khin, một vị thiền sư cư sĩ danh tiếng tại Miến Điện hướng dẫn, hy vọng chữa trị được căn bệnh. Chính nhờ sự chỉ dẫn tận tâm của thày và tinh thần tích cực trong hành thiền mà bệnh ông giảm dần rồi tan biến luôn.

Sau 14 năm thiền tập với thiền sư U Ba Khin, vào năm 1969 vâng lời thày, ông trở về Ấn Độ, nơi quê hương của đức Phật, để mở trường dạy lại cho những người dân Ấn Độ đã lạc đường tu, không còn biết đến giáo pháp mà khi xưa đức Phật đã hành trì để đạt giác ngộ. Ông muốn báo đáp ơn đức Thế Tôn bằng cách truyền bá lại phương pháp tu tập để Diệt Khổ.

Dù trên mảnh đất quê hương vẫn còn nạn chia rẽ gay gắt, những khóa thiền Vipassana do ông hướng dẫn vẫn lôi cuốn được nhiều ngàn hành giả từ khắp các miền đất nước về tham dự. Ngoài ra, còn có rất nhiều người hâm mộ đến từ nhiều nước trên thế giới để thực tập.

Với trên 300 khóa tu tập tại Ấn Độ và tại nhiều nước khác từ Đông sang Tây phương, thiền sư Goenka đã dẫn dắt hàng nhiều chục ngàn hành giả trên con đường luyện tâm.

Vì số thiền sinh ngày càng đông, ông phải kiếm thêm nhiều phụ tá để giúp đỡ trong việc phát triển. Dưới sự hướng dẫn của ông, các Trung Tâm tu thiền được mở ra tại Ấn Độ, Hoa Kỳ, Úc Đại Lợi, Tân Tây Lan, Pháp quốc, Anh quốc, Nhật Bản, Tích Lan, Thái Lan, Miến Điện, Nepal, và nhiều nước khác nữa.

Thiền sư Goenka dạy thiền theo phương pháp truyền thống mà khi xưa đức Phật đã dạy. Ông nói rằng đức Phật khi xưa không hề dạy môn phái tôn giáo, mà Ngài dạy Phật pháp — là con đường giải thoát — vốn không có biên giới. Theo tôn chỉ đó, thiền sư Goenka cũng duy trì đường lối phi môn phái. Đó là lý do ông đã thu hút được rất nhiều người xuất thân từ đủ mọi thành phần xã hội, tôn giáo hoặc không tôn giáo và đến từ nhiều địa phương trên thế giới.

Với con số hành giả thực tập Vipassana tại các trung tâm thiền dưới sự điều khiển của ông ngày càng đông đảo, thiền sư vẫn  cố gắng giữ cho toàn bộ hệ thống không trở thành một môn phái tôn giáo. Ông nhấn mạnh là sự phát triển lớn mạnh phải mang lại lợi ích cho mọi người, không phải lớn mạnh chỉ để mà lớn mạnh, để phục vụ cho một niềm tin mù quáng. Mục tiêu của ông là phổ biến phương pháp tu hành của đức Phật ngõ hầu đem lại lợi ích cho càng nhiều người càng tốt. Ông tin rằng đó mới chính là bản hoài của đức Thế Tôn, chứ không phải chỉ để cho giáo phái hoặc hệ thống của mình lớn mạnh.

Ngoài sự tận tụy hướng dẫn hành thiền, ông còn viết trên mười cuốn sách về phương pháp thanh tịnh hóa tâm, dựa theo ý trong kinh Phật.

Sau đây, chúng tôi xin trích dịch bài nói chuyện của thiền sư Satya Narayan Goenka với chư Tăng Ni tại Dharma Drum Monastery, Đài Loan, năm 1998, đề tài là “Cách tỏ lòng tôn kính hợp giáo pháp”.

Thiền sư Goenka nói:

…”… Thật là vạn hạnh cho tôi, một lần nữa được gặp lại đại sư thánh thiện và chư vị ưa chộng pháp hành thiền. Nhìn thấy quý vị ngồi trong tư thế hoa sen, tôi nhớ tới chuyện một lần có người hỏi đức Phật rằng

— “Làm thế nào chúng tôi có thể tỏ lòng tôn kính đối với đấng Giác Ngộ “?

Trỏ ngón tay về phía chư Tăng Ni đang tọa thiền, Ngài nói:

— Đây là cách tỏ lòng tôn kính với bậc Giác Ngộ.

Cách tỏ lòng tôn kính thích hợp nhất đối với bậc Giác Ngộ là tích cực thực thi lời Ngài dạy. Lời Ngài dạy là tọa thiền và tỉnh giác trước các hiện tượng xảy ra trong tâm, để kinh nghiệm những ô nhiễm gợn lên, phát triển, chi phối tâm chúng ta và làm thế nào để chế ngự và chuyển hóa thói quen của tâm. Quá trình này đức Phật gọi là Thiền Minh Sát, hoặc là Thiền Quán, nghĩa là quán sát thực tế xảy ra đúng như nó đang như thế, trong trạng thái đích thực của nó, — chứ không phải “tưởng rằng nó là như thế”, — quán sát bên trong thân mình và sự tương quan giao động giữa thân và tâm trong từng khoảng thời gian ngắn ngủi.

Vào thời Phật còn tại thế, có rất nhiều pháp tu thiền định trên giải đất Ấn Độ. Có pháp môn đưa hành giả vào các trạng thái Định sâu thẳm, những tầng Định thứ bảy, thứ tám, là những cảnh giới mà Ngài đã học được từ các bậc thày đương thời. Nhưng Ngài đã nhận ra được rằng nếu chỉ đạt được các tầng Định thì không thể đưa Ngài tới mục tiêu hoàn toàn giác ngộ, giải thoát. Cho nên trong thời gian ngồi dưới gốc cây Bồ Đề, Ngài bắt đầu quán sát sự diễn biến ngay trong thân, tâm và triệt ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác.

Công việc đầu tiên hành giả phải làm là quán sát hơi thở tự nhiên. Đó là thiền tỉnh giác về hơi thở. Quán sát hơi thở ra vô tự nhiên trên một điểm nhỏ ngay nơi cửa lỗ mũi, tâm hành giả sẽ càng ngày càng nhậy bén, nhỏ nhiệm và vi tế. Với cái tâm nhậy bén và vi tế, hành giả sẽ kinh nghiệm được những cảm giác khác nhau dù rất nhỏ ngay nơi nhân trung.

Rồi từ trụ điểm nhỏ xíu đó, hành giả bắt đầu quán sát khắp cả cơ thể, từ đỉnh đầu cho tới ngón chân rồi lại từ ngón chân chuyển sự quán sát trở ngược lên đỉnh đầu, để nhận rõ những cảm giác khác nhau trong cơ thể.

Có nhiều cảm giác khác nhau, khi thì rất thô, khó chịu và căng thẳng, khi thì rất nhỏ nhiệm, thoải mái, dễ chịu, lúc thì êm đềm trung bình, không gây ra cảm giác gì. Hành giả chỉ thuần túy quán sát mà không hòa nhập hay phản ứng, chỉ khách quan mà thấy.

Dần dà, hành giả sẽ nhận ra được thói quen phản ứng của mình, đối với cảm giác vui sướng thì thèm muốn, tham đắm hoặc đối với điều khó chịu thì chống đối, ghét bỏ.

Hành giả nhận chân được thực tế này, thấu suốt đặc tính của từng cảm giác vui hoặc khó chịu, thô thiển hay là vi tế hiện ra rồi biến mất, sinh diệt liên tục. Ôi ! Thật là vô thường! Hành giả bỗng trực nhận ra được tính cách vô thường, sinh diệt liên tục của tâm và vật. Lý vô thường xuất hiện càng lúc càng sáng rỡ, rõ ràng, bằng thực chứng của chính hành giả….”…

Thưa quý thính giả,

Trên đây là một phần bài nói chuyện của thiền sư Satya Narayan Goenka, người đang tận tụy phổ biến phương pháp tu hành để Diệt Khổ, hoàn tất Chân Lý Thâm Diệu Thứ Tư trong Tứ Diệu Đế của nhà Phật. Điều đáng thán phục nơi ông là tuy từ tôn giáo khác bước vào nhà Phật, mà ông đã nắm vững được lời dạy cốt tủy của đức Phật, là dạy con người cách tu hành để Diệt Khổ, càng nhiều người hết khổ càng tốt, chứ không đề cao phần hình thức suông. Ông chỉ chú trọng vào việc dạy phương pháp thực tập

Để kết thúc buổi phát thanh hôm nay, chúng tôi xin kính gửi tới quý thính giả một giai thoại về niệm Phật, trích trong bộ Thiền Luận, tác giả là thiền sư Daisetz Teitaro Suzuki, dịch giả là thượng tọa Thích Tuệ Sỹ. Câu chuyện như sau:

..”…  Một trong vô số tục gia đệ tử của Bạch Ẩn rất phiền muộn về cha già keo lận của mình, tâm ông chỉ theo việc làm tiền, chẳng chút bận tới đạo Phật. Y muốn Bạch Ẩn gợi cho một phương pháp nào để chuyển tư tưởng của cha y ra khỏi sự keo lận. Bạch Ẩn gợi lên đề nghị này : “Bảo lão già keo lận cứ niệm Phật mỗi khi ông nhớ đến, và sẽ trả cho ông mỗi lần tụng niệm là một tiền. Nếu trong một ngày ông niệm Phật được một trăm lần, ông sẽ có được một trăm tiền”.

Lão già nghĩ rằng đây là một cách bỏ tiền vào túi dễ nhất trong thế gian. Mỗi ngày ông đến Bạch Ẩn để được trả tiền do sự niệm Phật của mình, vì ông rất siêng năng trong vụ này, và cứ tái diễn như vậy rất nhiều lần. Ông bị mê hoặc với những thủ đắc của mình.

Nhưng chẳng bao lâu ông thôi không đến Bạch Ẩn để được trả tiền hằng ngày nữa. Bạch Ẩn sai người đi tìm hiểu xem người cha mắc chuyện gì. Thì ra bây giờ ông bị sự Niệm Phật lung lạc đến độ quên cả ghi nhớ. Ðấy là điều mà Bạch Ẩn lúc nào cũng chờ đợi nơi ông. Ngài dạy người con cứ để cho cha y ở một mình trong một thời gian, thử xem chuyện gì sẽ đến với ông nữa. Lời khuyên này được tuân hành, và trong vòng một tuần lễ, người cha thân hành đến kiếm Bạch Ẩn với cặp mắt ngời sáng, bộc lộ một kinh nghiệm tâm linh cực lạc mà ông đã trải qua …”…

Thưa quý thính giả,

Thiền sư Bạch Ẩn đã ứng dụng phương pháp giáo hóa của nhà Phật là “tùy duyên phương tiện hóa độ chúng sinh”. Câu đó có nghĩa là sự giáo hóa cần uyển chuyển, phù hợp với tình trạng thực tế. Tuy nhiên, “tùy duyên nhưng bất biến”, có nghĩa là về mặt hình thức thì uyển chuyển tùy theo với thực tế để giáo hóa nhưng mục tiêu cốt tủy của đạo Phật là giác ngộ giải thoát thì không thay đổi.

Pháp giáo hóa tùy duyên phương tiện này đã được giới thiệu nơi kinh Diệu Pháp Liên Hoa, phẩm Thí Dụ.

Trong kinh, đức Phật nói thí dụ ông nhà giầu kia có một đàn con đang chơi trong căn nhà chỉ có một cửa. Bỗng nhà phát hỏa. Ông phải nghĩ cách kêu các con ra gấp kẻo chết cháy. Mà các con lại chưa hề biết đến nguy hiểm của lửa. Cho nên ông phải dụ các con chạy ra bằng cách hứa sẽ cho chúng các thứ đồ chơi như xe dê, xe hươu, xe trâu. Nhờ vậy các con ông thoát được nạn lớn là chết cháy.

Ở đây, thiền sư Bạch Ẩn đã có kinh nghiệm tu chứng, nên ông biết rằng chỉ cần sau một thời gian tịnh tâm bằng cách chuyên chú niệm Phật, ông già kia sẽ kinh nghiệm được trạng thái tâm an lạc, hạnh phúc. Như thế là dùng phương tiện tùy duyên để giáo hóa chúng sinh, nhưng vẫn bất biến là ông già bước được trên con đường thanh tịnh, giải thoát.

Thưa quý thính giả,

Giai thoại niệm Phật đã kết thúc buổi phát thanh hôm nay. Vì thời giờ có hạn, chúng tôi xin phép được ngưng nơi đây và xin hẹn gặp lại quý vị vào kỳ phát thanh tới.  Nếu quý thính giả muốn góp ý kiến, xin gửi email về địa chỉ:

phatphaptuedang@yahoo.com

Chương trình tìm hiểu Phật pháp Tuệ Đăng xin trân trọng kính chào và kính chúc quý thính giả một tuần lễ thân tâm thường an lạc.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s