Bài 24 – Phát Bồ Đề Tâm nghĩa là gì ?

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

Chương trình tìm hiểu Phật pháp Tuệ Đăng, phát thanh mỗi tuần một lần, với mục tiêu quảng bá những lời dạy cốt tủy của đức Phật, xin trân trọng kính chào toàn thể quý thính giả.

Thưa quý thính giả,

Chúng tôi nhận được một câu hỏi của quý thính giả gửi về như sau:

– Tôi đi lễ chùa thường thấy các Phật tử nói câu “phát Bồ Đề Tâm”, thí dụ “Bà phát Bồ Đề Tâm lấy cho tôi con dao” hoặc “”Ông phát tâm Bồ Đề khiêng giúp cái bàn này ra sân”, vân vân. Những chữ như tâm thiện, tâm ác, tâm từ bi, vân vân, thì tôi đã biết nhưng tâm Bồ Đề thì tôi không hiểu là gì, xin giải đáp giùm.

Nguyễn văn Dũng.

Thưa quý thính giả và ông Dũng,

Cụm từ Phát Bồ Đề Tâm là để chỉ một một tâm nguyện vô cùng thiêng liêng cao quý, là niệm khởi đầu tiên trên con đường tu hành của người Phật tử để chuyển hóa tâm thức từ trạng thái mê vọng trôi lăn trong vòng sinh diệt triền miên trở thành giác ngộ Trí Tuệ Bát Nhã.

Tâm Bồ Đề là Tâm Giác Ngộ, là Phật Tánh. Phát Bồ Đề Tâm là “Khởi lên tâm nguyện tu hành thành Phật để cứu độ chúng sinh”. Nếu chúng ta tưởng rằng Phát Bồ Đề Tâm là làm những việc thiện tạo phước trong vòng tương đối như “lấy giúp con dao”, “khiêng hộ cái bàn”, là vô tình chúng ta đã làm mất đi ý nghĩa của một tâm nguyện cao thượng về công đức tu hành, mục tiêu cốt tủy của đạo Phật.

Chúng tôi xin nhắc lại cuộc đối thoại của Sơ Tổ thiền tông Bồ Đề Đạt Ma và Lương Võ Đế về vấn đề công đức và phước đức mà chúng tôi đã trình với quý thính giả, như sau:

Lương Võ Đế hỏi:

–  Từ khi lên ngôi, trẫm đã xây chùa, chép kinh, độ tăng nhiều vô số kể, vậy có công đức gì không?

Ngài Ðạt Ma đáp:
– Ðều không có công đức.

Vua hỏi lại :
– Tại sao không có công đức?

Ngài đáp:
– Xây chùa, chép kinh, độ tăng là tạo nhân hữu lậu, chỉ được hưởng thiện quả nơi cõi Trời, cõi người, quả theo nhân như bóng theo hình, là phước đức, không phải công đức. Công đức là do tu hành, trí rỗng rang, tâm sáng suốt, từ nơi bản tánh, không do nơi công nghiệp thế gian.

Như thế, làm việc thiện là phước đức, là tạo nhân lành, sẽ trổ thành quả phước trong vòng sinh tử. Phát Bồ Đề Tâm là công đức do tu hành, có công năng giải thoát kiếp người ra khỏi dòng nghiệp lực triền miên sinh tử luân hồi.

Nơi kinh Hoa Nghiêm, đức Phật đã dạy: “Nầy thiện nam tử! Bậc Bồ Tát phát Bồ Đề Tâm là khởi Tâm Đại Bi cứu độ tất cả chúng sanh”.

Phát Bồ Đề Tâm như trên đã nói, có thể tóm tắt trong Tứ Hoằng Thệ Nguyện:

“Chúng sanh vô biên, thệ nguyện độ,

Phiền não vô tận, thệ nguyện đoạn,

Pháp môn vô lượng, thệ nguyện học

Phật đạo vô thượng, thệ nguyện thành”.

Trong cuốn Niệm Phật Thập Yếu, hòa thượng Thích Thiền Tâm căn dặn rằng “Không phải chỉ nói suông “Tôi phát Bồ Đề Tâm” là đã phát tâm, hay mỗi ngày tuyên đọc Tứ Hoằng Thệ Nguyện, gọi là đã phát Bồ Đề Tâm. Muốn phát Bồ Đề Tâm hành giả cần phải phát tâm một cách thiết thực, và hành động đúng theo tâm nguyện ấy trong đời tu của mình”.

Đại sư Thật Hiền, một vị cao tăng đã thiết tha kêu gọi mọi người Phát Bồ Đề Tâm như sau:

– …Tôi từng nghe, cửa chính yếu để nhập đạo thì sự phát Tâm đứng đầu, việc khẩn cấp để tu hành thì sự lập nguyện đứng trước. Nguyện lập thì chúng sanh độ nổi, Tâm phát thì Phật đạo thành được. Cái tâm quảng đại không phát, cái nguyện kiên cố chẳng lập, thì dẫu trải qua đời kiếp nhiều như cát bụi, cũng y nhiên vẫn ở trong phạm vi luân hồi. Tu hành dẫu có, cũng toàn là lao nhọc, khổ sở một cách vô ích. Do đó mà kinh Hoa Nghiêm đã nói, quên mất Tâm Bồ Đề mà tu hành các thiện pháp thì gọi là hành động theo ma vương. Quên mất còn thế, huống chi chưa phát. Nên muốn học Như Lai thừa thì trước phải phát Bồ Đề nguyện, không thể chậm trễ”.

Trong những kỳ phát thanh trước, chúng tôi đã trình bày với quý vị bài kệ tóm tắt con đường tu hành của người Phật tử, như sau:

“Không làm những điều ác

Siêng làm những việc lành

Tự thanh tịnh tâm ý

Lời chư Phật dạy rành”

“Không làm những điều ác” và “Siêng làm những việc lành” là phần đạo đức thế gian, không riêng đạo Phật, mà hầu hết các tôn giáo và các nền giáo dục trên khắp thế giới đều dạy. Phật giáo thực hiện lãnh vực này bằng Ngũ Giới, dạy hàng Phật tử phải tin sâu quy luật Nhân Quả, ở hiền gặp lành, vân vân.

Duy câu “Tự thanh tịnh tâm ý” thì mới chính là đặc điểm riêng biệt của đạo Phật. Bởi vì, nội dung của “tự thanh tịnh tâm ý” có nghĩa là chấm dứt tất cả những lôi cuốn của Tham, Sân và Si, vốn là nguyên nhân của tất cả mọi nỗi thống khổ trên đời.

Kinh Phật nói: “Tâm được tịnh rồi tội liền tiêu”, câu đó có nghĩa là khi tâm đã tịnh là đã bạch hóa được nghiệp chướng tích lũy từ vô lượng kiếp. Tội là những nghiệp ác. Tâm đã tịnh rồi thì cũng có nghĩa là tất cả nghiệp thiện và ác đều đã tiêu dung, không còn nghiệp nhân để tái sinh, là chấm dứt được dòng sinh tử, ra khỏi vòng luân hồi. Tóm lại, là hoàn tất được bước cuối cùng trong bốn Chân Lý Thâm Diệu, là Con Đường Diệt Khổ.

Thực hiện đường tu “Tự thanh tịnh tâm ý” chính là thực hiện toàn bộ nội dung của “Phát Bồ Đề Tâm”

Để thấu triệt sự quan trọng của hạnh nguyện “Phát Bồ Đề Tâm”, chúng tôi xin trích dịch để kính gửi tới quý thính giả bài pháp của đạo sư Chagdud Tulku, một vị đạo sư Phật giáo thuộc truyền thống Tây Tạng.

Đạo sư Chagdud Tulku là một thiền sư danh tiếng đồng thời là một nhà nghệ sĩ và cũng là y sĩ của Tây Tạng, sinh năm 1930 tại miền Đông nước này. Theo truyền thống Tây Tạng, thày được xác nhận là tái sinh của vị sư trụ trì Chagdud Gonpa. Thày được sự rèn luyện của nhiều đại hành giả về phương diện triết học và hành thiền theo môn phái Phật giáo Kim Cang Thừa. Vào năm 1959, khi Trung Quốc xâm lăng Tây Tạng, theo lời khuyên của đại sư Dudjom, thày rời khỏi Tây Tạng để sang thiết lập một số trại tỵ nạn tại Ấn Độ và Nepal.

Vào năm 1979, do lòng nhiệt thành của nhiều sinh viên Mỹ, thày tới Hoa Kỳ. Từ đó, xuyên qua hội Chagdud Gonpa, thày thiết lập nhiều trung tâm tu thiền Kim Cang Thừa tại nhiều nơi trong nước Mỹ, Canada, Âu Châu và Brazil.

Bài giảng của đạo sư Chagdud Tulku về Phát Bồ Đề Tâm, trích dịch từ cuốn Gates to Buddhist Practice, như sau:

“Để đi vào con đường tâm linh, chúng ta cần phải có mục tiêu để hướng tới, cũng như mũi tên cần có đích nhắm. Với Bồ Đề Tâm, cánh cửa tiếp theo để thực hành trong truyền thống Đại Thừa và Kim Cang Thừa của Phật giáo, chúng ta tiến đến thành quả là sự giác ngộ vì lợi ích chúng sinh trong từng giây phút. Đó là mục tiêu cao quý nhất.

Bồ Đề Tâm là nền tảng của tất cả mọi công việc chúng ta làm, giống như rễ một cây thuốc có cành, lá và hoa, tất cả đều tạo ra những chất dinh dưỡng. Phẩm chất và sự thanh tịnh trong hành trì của chúng ta tùy thuộc vào Bồ Đề Tâm Nguyện thẩm thấu trong mỗi phương pháp tu tập. Có Tâm Bồ Đề thì mọi việc đều hoàn tất mỹ mãn. Không có tâm nguyện này thì mọi sự đều không đi tới đâu.

Đó chính là lý do ngay từ bài học đầu tiên, chúng ta đã được dạy rằng chúng ta phải đặt mục tiêu của sự tu hành là để giải thoát cho tất cả chúng sinh. Chúng ta phải chuyển hóa động lực rèn luyện tâm linh từ lợi ích cho bản thân sang vì lợi ích cho toàn thể chúng sinh.

Bồ Đề Tâm gồm ba yếu tố:

– Thứ nhất là niềm trắc ẩn trước sự đau khổ của chúng sinh

– Thứ hai là nguyện tu tập tới giác ngộ vì lợi ích của chúng sinh, đó là Bồ Đề Tâm Nguyện.

– Thứ ba là thực hiện Bồ Đề Tâm Nguyện, đó tức là Bồ Đề Tâm Hành. …”…

Thưa quý thính giả,

Trên đây là bài pháp của đạo sư Chagdud Tulku, nói về Phát Bồ Đề Tâm và tu Bồ Tát Hạnh. Trong thực tế, con đường tu hành của người Phật tử được các bậc đạo sư chỉ dạy rất cặn kẽ và chi tiết. Chúng tôi xin kính gửi tới quý thính giả một bài pháp của hòa thượng Thích Tịnh Không dạy về cách ứng dụng pháp môn tu Bồ Tát Hạnh trong đời sống hằng ngày. Sau đây là lời dạy của thày:

Gương mẫu tu học của Ðại Thừa là năm mươi ba lần tham vấn trong kinh Hoa Nghiêm.  Năm mươi ba lần tham vấn này gồm có mọi người trong các ngành nghề, nam nữ già trẻ, thế gian và xuất thế gian, hết thảy đều tu Bồ Tát hạnh, vả lại còn là Bồ Tát cao cấp — Phổ Hiền hạnh.  Thế thì chúng ta rốt cuộc có học được hay chưa?  Trong sanh hoạt mỗi ngày từ sáng đến tối có phải chúng ta đang tu Bồ Tát hạnh hay không?  Có tu hạnh Phổ Hiền không?  Nếu có thì mới hy vọng thành Phật, nếu không thì vẫn phải chịu sanh tử luân hồi.

Phải tu học như thế nào?  Dùng những điểm chính yếu để nói thì là làm thế nào áp dụng Lục Ðộ vào trong đời sống hằng ngày.  Làm được Lục Ðộ trong sanh hoạt thì bạn sẽ là Bồ Tát, nếu làm được mười nguyện trong sanh hoạt thì bạn sẽ là Phổ Hiền Bồ Tát rồi đó.  Nên biết cội gốc của Ðại Thừa là phát Bồ Ðề Tâm, Bồ Ðề Tâm là gì?  Tức là độ hết thảy chúng sanh.  Dùng ngôn ngữ ngày nay thì độ hết thảy chúng sanh nghĩa là dốc toàn tâm, dốc hết sức để giúp đỡ hết thảy chúng sanh phá mê khai ngộ, Tâm ấy là Tâm Bồ Ðề.

Làm thế nào để thực hiện?  Lục Ðộ và thập nguyện là phương pháp.  Phải thực hiện Lục Ðộ và thập nguyện trong đời sống, sự nghiệp, đó tức là hành Bồ Tát đạo.  Lục Ðộ tức là Bồ Tát đạo, thập nguyện tức là Phổ Hiền Bồ Tát đạo.  Việc hành Phổ Hiền hạnh nói trong kinh Vô Lượng Thọ nghĩa là tu thập nguyện vương.

‘Bố thí’ nói theo ngôn ngữ hiện nay tức là ‘hy sinh, cống hiến’.  Tự mình chịu hy sinh, chịu cống hiến cho đại chúng, chịu cống hiến cho đoàn thể.

‘Trì giới’ tức là tuân giữ pháp luật, tuân giữ luật lệ, quy củ.

‘Nhẫn nhục’ tức là nhẫn nại.  Phải biết nhẫn nại trong công việc, đặc biệt là những sự việc liên quan đến người khác; chúng sanh có phiền não, ân oán, bất bình tích lũy từ vô lượng kiếp đến nay.  Chúng ta bất kỳ lúc nào cũng có thể gặp được nên phải nhẫn nhịn; đối với hoàn cảnh tự nhiên cũng phải biết nhẫn nhịn.

‘Tinh tấn’ tức là cầu tiến bộ.  Không thể nào ‘dậm chân tại chỗ’ hoài, lưu lại trong một phạm vi, một giới hạn hoài. Chúng ta phải suy nghĩ từ phương diện này – trong sanh hoạt thường ngày làm thế nào để cầu Giác, cầu Huệ, tu Lục Ðộ, Thập nguyện.

‘Thiền định’  tức là tự mình làm chủ được mình, có cách nhìn của mình, chẳng bị ngoại cảnh lay động, đó là thiền định.

‘Trí huệ’ tức là đối với hết thảy những điều thiệt – giả, tà – chánh, thị – phi, thiện – ác của người, sự, vật đều hiểu rõ ràng, minh bạch, chẳng mê hoặc, chẳng điên đảo.  Như vậy chính là trí huệ.

Thế nên nếu có thể thực hiện Lục Ðộ, Thập Nguyện trong đời sống của mình thì bạn sẽ vui vẻ. Bất luận làm công việc gì thì cũng là tu Bồ Tát hạnh, hành Bồ Tát đạo.  Người hành Bồ Tát đạo này sẽ tràn đầy pháp hỷ, đây tức là chuyển phiền não thành Bồ Ðề, chuyển mê hoặc thành giác ngộ.

Phàm phu thế gian nếu cảm thấy bị áp lực trong công việc làm của mình thì sẽ khổ chẳng thể nói nổi, luôn luôn than phiền, có tâm trạng ấy thì nhất định phải luân hồi trong lục đạo.  Pháp Bồ Tát Ðại Thừa cao minh, vừa chuyển biến tâm niệm thì đã thành Bồ Tát.  Họ biết làm việc cần cù là để kết pháp duyên với hết thảy chúng sanh, là để thành tựu Bố Thí Ba la mật cho mình.  Cho nên khi tâm niệm vừa chuyển thì khoái lạc vô cùng, hạnh phúc vui vẻ, liền được thoát khổ.

Giới luật trong Phật pháp được dùng để yêu cầu chính mình chứ chẳng phải yêu cầu kẻ khác, đây là một cách rất cao minh, chẳng giống với pháp luật thế gian dùng để kềm chế đại chúng.  Thế nên phải học Lục Tổ Huệ Năng đại sư, phải ‘thường nhìn thấy lỗi của mình, chẳng thấy lỗi của thế gian’, được vậy thì tâm sẽ chuyển biến thực sự, hướng vào trong và quán chiếu.

Căn bịnh lớn của chúng sanh là ‘chẳng thấy lỗi của mình, chuyên thấy lỗi của kẻ khác’.  Chuyên thấy lỗi của kẻ khác thì sẽ tăng trưởng phiền não, sẽ chẳng có cách chi để hướng vào trong mà quán chiếu.  Nếu chúng ta chỉ lo hướng vào trong mà quán chiếu, chẳng đếm xỉa đến sự dụ hoặc của ngoại cảnh, ‘chiếu’ như vậy là trí huệ, có thể hoá giải hết phiền não, tập khí. »

Thưa quý thính giả,

Trên đây là lời dạy của hòa thượng Thích Tịnh Không.

Như quý vị đã biết, đạo Phật là một con đường tu tập để chuyển hóa tâm, từ xấu trở thành tốt, rồi từ tốt trở thành thanh tịnh, giải thoát. Đức Phật không đề cao phép lạ, mà Ngài dạy Phật tử phải tự tu tự độ, tự mình thắp đuốc lên mà đi, tin sâu nhân quả, gieo nhân thiện thì lãnh quả thiện, giao nhân thanh tịnh thì đắc quả giác ngộ giải thoát, ai ăn thì người đó no, không ai có thể ăn giùm cho người khác no được.

Chúng tôi xin kính gửi tới quý thính giả một câu chuyện Thiền nói lên ý đó, được trích dịch từ cuốn Zen Fables for Today, Stories Inspired by the Zen Masters, soạn giả là Richard McLean. Câu chuyện như sau:

“Có một vị sư sống trong một khu đầm lầy, nơi được coi là rất nguy hiểm khi mùa mưa tới, nước có thể tràn ngập. Mặc cho những lời cảnh cáo liên tục, đồng thời nước cũng đang dâng lên, vị sư vẫn từ chối, không chịu rời cái cốc nhỏ của ông ta. Ông giải thích với các đội cấp cứu rằng:

-Trong giấc mơ, tôi đã được một vị thần hứa rằng ông ấy sẽ bảo vệ tôi.

Thế rồi hàng xóm của ông lũ lượt kéo nhau bỏ đi.

Rồi tới nhân viên hành chính ra đi với cái xe.

Cuối cùng tới phiên đội cấp cứu ra đi với cái ghe.

Ông vẫn nói chắc nịch:

– Vị thần đã hứa với tôi.

Khi ông sư bị chết đuối, người đầu tiên ông gặp chính là vị thần trong mộng của ông.

Vị thần hỏi:

– Ông làm gì ở đây?

Ông sư trả lời:

– Ngài đã hứa với tôi …

Vị thần điềm nhiên:

– Ông già đần độn ơi, tôi vẫn giữ lời hứa đấy chứ. Tôi gửi đến cho ông nào là hàng xóm này, xe cấp cứu này, ghe cấp cứu này…”

Ông tu sĩ nghệt mặt ra:

– Trời ơi …

Một đời tu mà ông sư đã không hiểu giáo lý, nhà Phật dạy rằng phải tự tu tự độ. Tiếc rằng ông sư đã không dùng những phương tiện có sẵn để tự mình thoát khỏi nơi nguy hiểm.

Thưa quý thính giả,

Vì thời giờ có hạn, chúng tôi xin phép được ngưng nơi đây và hẹn gặp lại quý vị vào kỳ phát thanh tới.  Nếu quý thính giả muốn góp ý kiến, xin gửi email về địa chỉ:

phatphaptuedang@yahoo.com

Chương trình tìm hiểu Phật pháp Tuệ Đăng xin trân trọng kính chào và kính chúc quý thính giả một tuần lễ thân tâm thường an lạc.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

 

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s